Merhaba Kirklareli

Merhaba araç sahipleri. Sizlerden bu yogun sisli havalarda daha dikkatli olmanizi istiyorum. Özellikle Lüleburgaz yolunda. En ufak dikkatsizligin kendi caniniza ve baskalarinin canina mal olabilecegini unutmayalim.
(dünün devami)
2. 1920'LERE KADAR OLAN TÜRK KOOPERATIFÇILIK BIRIKIMINE KISA BIR BAKIS
Tüm insanlik tarihinde görüldügü gibi, Anadolu insaninin da kendi aralarinda kooperatif özellikleri tasiyan bir karsilikli yardimlasma biçimleri, tarihin tüm dönemlerinde görülmüstür. Kirsal kesimlerdeki çesitli imece biçimleri, kentsel kesimlerde görülen lonca biçimi ahi gelenekleri Türkiye'nin zengin bir "karsilikli yardimlasma" birikimine sahip oldugunu göstermektedir. Ne yazik ki bu yardimlasma biçimleri iyi incelenemediginden , piyasa kosullari içinde , kendi emegini küçük sermayesiyle birlestirerek ürettigi ürünle pazara giren esnaf ve çiftçiye uygun ve Türkiye'ye özgün bir kooperatif modeli gelistirilememistir. Bununla beraber bu konuda önemli çalismalari ve uygulamalari Türk Ekonomi Tarihi içinde gözlemek mümkündür. Nitekim , Cezayir'i Fransizlara vererek zindanda bogdurttugumuz büyük Devlet Adami Mithat Pasa'nin, 1863'te Memleket Sandiklarini kurmasi ile ilk tarimsal kredi kooperatifi kurulmustur( Bu sandiklarin ortaklari devlet arazilerini imece usuluyle ekip biçerek, kurulusun finans kaynagini yaratacaklardi). 1867'de bir nizamname ile hukuki bir kimlik kazanan bu ilk Türk kooperatifi, finansmani için 1887'de asar vergisine konan yüzde bir'lik bir menaf'i hissesiyle adi Menaf'i Sandiklarina dönüstürüldü; 1988'de 250 sandik tüm sermayesi ve altyapisi ile bugünkü Ziraat Bankasi'na dönüstü.
1910 yilinda, incir ticaretini denetimlerinde bulunduran 45 kadar yabanci kökenli sirket bir araya gelerek Fig Packers adli bir incir tröstü kurdular. Böylece Türkiye'nin en önemli ihraç ürünlerinden biri olan incir üzerinde tam bir tekel kurdular. Buna karsilik bir grup çiftçi öncülügünde, 1911'de "Aydin Himaye-i Zürra Anonim Sirketi" adiyla bir kooperatif ortaklik kuruldu. Ancak yeterli destek bulamadigindan basarisiz oldu. Bunu takiben 1913'de Vilayetler Idaresi Kanunu'na "Zirai Teavün (Kooperatif) Sirketleri" kurulmasina dair bir madde eklendi. ( Kooperatflerin yasa düzeyinde yer aldigi ilk yasal metin) . Ayrica ayni yil, bugünkü TARIS'in kökü olan "Kooperatif Aydin Incir Müstahsilleri Ortakligi" kuruldu. Bu kooperatifin ve ortaklarinin finans sorununu çözmek için 1914'de Milli Aydin Bankasi (TARISBANK) kuruldu. (Büyük mücadelerle kurulan Tarisbank, birkaç yil önce siradan bir banka gibi isleme tabi tutularak önce BDDK'ya alindi, sonra da bir özel bankaya devredildi; bu islemleri gerçeklestirenler mutlaka bir gün tarih önünde sorgulanacaklardir).
Bununla birlikte insanlar kendi sorunlarina çözüm üretecek denemelerini sürdürdüler. Tüketiciler, 1913'de Istanbul'un yedi semtinde tüketim kooperatifi kurdular; 1916'da Sultanahmet Istihlak kooperatifi, 1921'de Istanbul Memurin Erzak Kooperatifi kuruldu.
devam edecek...
haticekunt@gazetetrakya.com