Merhaba Kirklareli

(dünün devami)
Aradan üç sene geçmeden 1929'da 1470 sayili "Zirai Kredi Kooperatifleri Kanunu" TBMM'in gündemine gelir. Bu kanun, 1924 tarih ve 498 sayili "Itibar-i Zirai Birlikleri Kanunu"nun uygulamada karsilastigi sorunlari çözüm üretmek için hazirlanmistir. 5 Haziran 1929 tarihinde çikarilan 1470 sayili yasa 24 maddeden olusmaktadir. Bu yasaya göre en az 100 haneli ve 500 nüfuslu köy veya köylerde, "sinirsiz sorumlu"; kasaba ve sehirlerde "ortaklik paylarinin bes katina kadar sorumlu" kooperatif sirketler kurulabilecektir. Bu kooperatifler Ziraat Bankasi'nin sürekli denetimi altinda olacaklardir. Bu yasaya göre kooperatifler illerde "Il Birlikleri" kurabileceklerdir. Bu yasa kooperatiflerin ana bankasi olarak Ziraat Bankasi'ni adres göstermektedir. Yasaya göre, kooperatiflerle ilgili parasal belgelerin gönderilmesinde posta ücreti alinmayacaktir.
Atatürk bu dönemde, bir yandan kooperatif mevzuatinin gelistirilmesi üzerinde dururken, diger yandan da konu hakkinda kamu oyunu bilgilendirmektedir. Örnegin 1 Kasim 1929 tarihli TBMM açilis konusmasinda söyle seslenmektedir "Bu sene Zirai Kooperatif Teskilatina baslanmis olmasi bilhassa memnuniyetimize mucip oluyor. Bu kooperatifleri memleketin her tarafina tesmil etmeyi ziyade iltizam ediyoruz." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri I, Istanbul 1945, s.347).
Özetle, Cumhuriyet'in kurulusu olan 29 Ekim 1923 ile 1930 yili basina kadar, Atatürk ve Türk hükümetleri Türkiye kosullarina uygun kooperatif ve diger hukuk düzenlemeleri üzerinde durmustur. Tarimsal kredi kooperatifleri için 1924'de çok amaçli "Itibar-i Zirai Birlikler Kanunu" çikarilmistir Bu kanunun uygulanmasindan verimli sonuçlar alinamayinca 1929'da "Zirai Kredi Kooperatifleri Kanunu" devreye sokulmustur. Ayrica kooperatif kelimesi Türk mevzuatina kanun düzeyinde ilk defa 1924'de giristir. 1926'da çikarilan Türk Ticaret Kanunu'nun 25 maddelik bir bölümü kooperatiflere ayrilmistir.
3.2.1930'dan ölümüne kadarki dönem
Bu dönem Atatürk ve arkadaslarinin Türkiye ekonomisi için ürettikleri ekonomi politikalarinin kurumlastigi bir dönemdir. Kooperatif uygulamalari açisindan bu dönemin kronolojik çerçevesini ana basliklar altinda özetleyelim
a) Atatürk kooperatifleri denetliyor Atatürk, 1930 yilinin Kasim ayinin sonlarindan baslayarak, üç ayi askin süren ve 20 ili kapsayan bir yurt gezisine çikar. Izmir'e geldiginde gittigi ilk kamu kurulusu Ziraat Bankasi olmus ve tarim kredi kooperatifleri hakkinda bilgi almistir. Bu tarihte Izmir'de 40 kadar kooperatif bulunmaktadir. (Talug, Ankara 1981, s.14-15).
b) Atatürk'ün 1931 Izmir konusmalari Mustafa Kemal, 27 Ocak 1931'de Izmir Halk Firkasi Kongresi'nde sunlari söyler "Mütalaaniz içinde iktisadi sahada daha çok pratik noktalara temas ettiniz. Mesela; kooperatifler surada, burada halk veya münevverlerin tesebbüsü ile fiil sahasina geçen kiymetli hasilalar görülmektedir. Hükümetimizin de bu gibi tesebbüsleri takviye etmesi lazimdir. Hükümet-i Cumhuriye bu lüzumu tabii idrak etmektedir." (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri II, Ankara 1952, s.209).
c) Mustafa Kemal, 1 Subat 1931'de Izmir Ticaret Odasi'nda söyle seslenmektedir "Kanaatim odur ki; muhakkak surette birlesmede kuvvet vardir. Kooperatif yapmak; maddi ve manevi kuvvetleri, zeka ve maharetleri birlestirmektir. Yoksa bir zayif ile bir kuvvetlinin birlesmesinden bahsetmiyorum. Birlesmenin böylesi zayif olanin kuvvetliye esir olmasi demektir. Ege iktisat mintikasindaki bütün insanlarin hasilalarini ve gayretlerini birlestirmesi muhakkak feyizli neticeler verecektir. Türkiye'nin say, hayat ve mevcudiyetini mütalaa edince birlesmeden mütevellit fayda ve menfaatlarin çok büyük olacagi kanatina varacaginizdan süphe etmiyorum. Müstahsillerin birlesmesinden sahsi menfaatlarinin haleldar olacagini düsünenler tabii sikayet edeceklerdir." ( Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri II, 1952 Ankara, s.290).
DEVAM EDECEK...
haticekunt@gazetetrakya.com