Hardaliye Ata Vasiyeti

Hardaliye önceleri papazkarasindan, yani son üzümden üretilirdi. Ekim sonunda toplanan üzümlerden ancak kasim-aralik aylarinda hardaliye yapilirdi. Ne var ki, günümüzün konut insaatlari buna pek elverisli degil. Yani evler, eskiden oldugu gibi tas mahzenli degil, tamamiyla beton. Bu yapilasma da üretim fiçilarinin bu dönemde esen lodostan etkilenmesine, fermantasyon sirasinda fiçilarin havalanmasina yol açiyor. Bir zamanlarin ticari üreticileri hardaliyenin günümüzde artik yapil(a)maz, bilinmez olusuna bu durumu da neden olarak gösteriyorlar.
Bir zamanlar Kirklareli deyince akla ilk gelen, Üsküpten Tekirdag Limanina dek süren "sarap yoluydu. Bugünse yol bir hayli kisalmis. Hatta aralarda yer yer büyük bosluklar var. Daha resmi bilgilerle söylemek gerekirse; Il Tarim Müdürlügünün 2005 yili raporuna göre merkezde 200, Kizilcikderede 350, Degirmencikte 50 ve Üsküp beldesinde 100 dekar bag bulunuyor. Tarihte bagciligin merkezi olarak bilinen yörede son yüzyillarda yasanan göçler sonucu kültür degismis, bagciligin yerini tahil üretimi, tas mahzenli evlerin yerini beton yapilar almis. Hal böyle olunca da yalnizca sarapçilik gerilememis, hardaliye de unutulmaya yüz tutmus. Atatürkün, milletine vasiyet ettigi hardaliye!
Modern pastörizasyon ve sterilizasyon yöntemlerinin bulunmadigi dönemlerde üzüm sirasini koruyabilme amaciyla gelistirilmis olan ve sezonluk üretilen hardaliye Kirklareline has, alkolsüz, eski bir içecektir. Bölgede bag-bozumunun basladigi ekim, kasim aylarinda üretilir. Bilimsel ama basit bir tanimlamayla üzüm sirasinin hardal (uçucu yagi) ile konserve edilmesi sonunda üretildigi söylenebilir. Hardaliyenin asli hiç de zor olmayan bir üretim süreci ile papazkarasi üzümünden yapiliyor. 1973 yilindan bu yana esi Gülsen Hanimla birlikte sehirden aldiklari siparisler üzerine hardaliye üreten Kirklareli Ziraat Odasi Yönetim Kurulu Üyesi Uysal Cengiz (54 yasinda, Kizilcikdere Köyünden) bu süreci söyle anlatiyor
"Üzümleri tam olarak ezmeden parçalariz. Tabandan on santimetre yükseklikte muslugu olan mese bir fiçiya bir kat üzüm, bir kat taze visne yapragi ve parçalanmis hardal tohumu olacak sekilde döseme yapariz. Ama fiçinin üzerinde 15-20 cm. birakmak gerekir. Üzerine üzümlerden çikan su ile sira tozu dökeriz. Sira tozu üretim sirasinda kullandigimiz tek kimyasaldir. Bu, 100 litreye 100 gram olarak hesaplanir. Fiçi biraz kabarma payi birakilarak agzina kadar dolar, islemden sonra, bir gün arayla iki kez devir yapilir. Yani, fiçinin altindaki musluktan sira alinip yeniden fiçinin üzerine dökülür. Hardaliye 20 gün sonra içilebilir duruma gelir. Hemen içebilirsiniz ya da bir ay içinde siseleyip serin bir yerde, hatta buzhane kosullarinda üç yila dek bekletebilirsiniz. Yoksa hemen bozulur."
Aslinda tek çesit üzümden üretilmesi gereken ama kimilerinin birkaç çesidi karistirarak ürettikleri hardaliyeyi Kizilcikdereliler, eskiden yalnizca -son üzüm olan- papazkarasi ya da pamit üzümlerinden yapiyorlarmis. Simdi alphonse kullandiklarini söylüyorlar. Yörede çikan kardinal ise pek verimli degilmis. Tatlilik orani en fazla üzüm olsa da, sira verimi düsük oldugu için dogru hammadde olarak kabul edilmiyor. Ancak yöresel uygulamalarda kullanilabiliyor.
Bununla birlikte, yörede degisik üretim yöntemleriyle karsilasmak da olasi. Örnegin bazi üreticiler tüm malzemeleri on esit parçaya ayirip tanka bu sekilde kat kat diziyor. Böylece tank içinde homojen bir dagilim saglanmis oluyor. Kimileri ise koruyucu madde olan sira tozunu yalnizca tankin üst kismina koyuyor ve hiç karistirmiyor; tankin kapagini hafifçe açik birakiyor. Halk arasinda kaynama denilen fermantasyon bittikten sonra kapagi kapatiyor ve 15-20 gün geçince tankin muslugunu açip basit bir süzme islemi ile hardaliyeyi aliyor. Ayrica sira tozunun, üzümler tanka dizildikten birkaç -hatta 15- gün sonra eklenmesi, kapagin yine birkaç gün açik birakilmasi da baska yöntemdir. Bu yöntem hardaliyenin yüksek oranda alkol içermesine yol açar. Ancak üretim yöntemi ne olursa olsun, her defasinda bir noktaya özellikle dikkat etmek gerekiyor. Üzüm, saplarindan ayrilarak kullanilmali; çünkü, fermantasyon süresince tankta kalan saplar sirayi emebilir, bu da verimin düsmesine yol açabilir. Öte yandan sapta bulunan dogal ve yabanci maddeler hardaliyeye buruk bir tat verebilir. Hardaliyenin tadi üretim süreci boyunca üç asama geçiriyor, ilkinde sert ve aci olan tat, ikinci asamada bu özelliklerini kaybetmeye baslar; çünkü bu dönemde hardalin biyolojik parçalanmasi tamamlanmak üzeredir. Kurulustan 40 gün sonra ise, sertlik ve acilik neredeyse yok olur ve hardaliye normal sira lezzetine yaklasir.
Ürünün bozulmadan saklanabilmesinde, fermantasyon süresinde baskin etkisi bulunan hardal beyaz, kahverengi ve siyah çesitleri bulunan, tek yillik ve otsu yapida bir bitkidir. Hardaliye yapiminda kullanilan hardalin çesit, kalite ve orani son ürünün kalitesinde önemli rol oynamaktadir.

Paylaş

Yorum Yazın

Bu Habere Henüz Yorum Yapılmadı. İlk Sen Ol