3.ATATÜRK DÖNEMINDE KOOPERATIFLERE VERILEN MUAFIYETLER VE ISTISNALAR

Atatürk döneminde kooperatiflesmeyi tesvik etmek için onlara önemli muafiyetler ve istisnalar taninmistir. Bunlarin baslicalari asagidaki gibi siralanabilir
1924'de çikarilan 498 sayili yasa ile kooperatiflerde, her türlü muamele, kayit ve defterlerin tescili, satin alacaklari gayri menkuller vergiden ve harçlardan muaf tutulmuslardir.
1929 / 1470; 1935/2834 ve 1935/2836 tarih ve sayili yasalarda bu muafiyetler daha da genisletilmistir kooperatiflerin ortaklari ile olan islemlerine ait senet, belge ve kagitlarin tasdiki, parasiz yapilma kaydiyla, noter yerine köy muhtarliklarina verilmistir; 1929/1470 sayili yasa ile kurulmus kooperatiflere il düzeyinde birlik kurabilmeleri kabul edilmistir (Burada Türkiye'de kooperatiflerin Birlikler düzeyinde örgütlenmesinin 1969 tarihinde yasal hükme baglandigini animsayalim); 1470 sayili yasa ile kurulan kooperatiflerle ilgili parasal belgelerden posta ücreti alinmayacagi yasal hüküm haline getirilmistir; kooperatifler kurumlar vergisinden muaf tutulmuslardir; 2836 sayili yasaya göre kurulan kooperatiflere, kuracaklari sanayi için gerekli devlet arsalari 1915 yili kiymetinin üç katiyla devredilecektir.
4. ATATÜRK DÖNEMINDE KOOPERATIFLERIN FINANSMANI
Atatürk, kooperatiflerin finansmani konusunda da ayrintilari göz ardi etmemistir. Daha 1923 Izmir Iktisat Kongresinde kooperatiflerin finansmani için söyle bir öneri getirilmistir "seferberligin bidayetinden beri çiftçilerden alinmis (.) (her türlü mal ve hizmetin) karsiliklarinin Hükümetçe teavün (kooperatif) sirketlerinin hissesi seklinde çiftçilere verilmesi." hükme baglanmistir.
1925'te kurulan Ankara Memurlari Tüketim Kooperatifi için 1925/586 sayili yasa ile ".memurlara ayliklarinin yarisi kadar ikramiye verilmesi ve bunlarin kurulacak kooperatife anapara olarak yatirilmasi." kabul edilmistir.
Bunun yaninda kooperatiflerin finansmani için üç ana banka (Ziraat, Halk ve Emlak Bankalari) düsünülmüs, bunlarin ilk ikisinin yasalari Atatürk'ün sagliginda çikarilmistir. Ziraat Bankasi kurulusundan beri tarim kooperatiflerine kaynak yaratmistir. 28 Temmuz 1926'da çikarilan "Türkiye Ziraat Bankasi A.S. Nizamnamesi Esasi" nin 17/3 maddesi "Bankanin tarimsal kooperatiflere kredi açmasini" hükme baglamistir. 71. maddesi de "Itibari Zirai Birlikleri" nin temsilcilerinin Ziraat Bankasi yönetimine katilmalarini olanak saglamistir.
1929/1470 sayili Zirai Kredi Kooperatifleri kanununun 20. maddesinde, Ziraat Bankasinin kooperatiflerin ana bankasi oldugu yasal hükme baglanmistir. Öte yandan 1937'de çikarilan 3202 sayili T.C. Ziraat Bankasi Kanunu'nun gerekçesinde su ifadeler yer almaktadir "Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasi kooperatifçiligi ana prensiplerinden sayar. T.C. Ziraat Bankasi tarim kooperatiflerinin ana bankasidir." Ayrica 3202 sayili yasada Ziraat Bankasi ile tarim kredi ve tarim satis kooperatifleri ve diger tarimsal amaçli kooperatiflerin iliskileri ayrintili bir sekilde ele alinmistir. Ziraat Bankasi Kanunu, Tarim Kredi Kooperatiflerini tesvik edecek açiklamalara sahipti. (ilgili maddeler 4,12,13,24,vb..).
Öte yandan küçük esnaf ve sanatkarin örgütlenmesinin finansal sorunlarini çözüm getirmek içinde 1933'de 2284 sayili Halk Sandiklari ve Halk Bankasi Kanunu çikarilmistir.
DEVAM EDECEK...
haticekunt@gazetetrakya.com